Bảo tàng Lịch sử Quốc gia được thành lập năm 2011 trên cơ sở sáp nhập Bảo tàng Lịch sử Việt Nam và Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, vốn là những bảo tàng có bề dày hoạt động, với những đóng góp đáng kể trong bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phong phú, đa dạng và giàu bản sắc Việt Nam.
Ấn tượng đầu tiên, đó là vẻ đẹp của di sản công trình kiến trúc đặc sắc
được xây dựng từ đầu thế kỷ XX, với những giá trị về nghệ thuật kiến trúc phong
cách Đông Dương hết sức độc đáo, đã trở thành điểm nhấn đặc biệt trong diện mạo
kiến trúc Hà Nội, có sức hút lớn với du khách trong và ngoài nước. Bên trong
tòa kiến trúc ấy, lại hàm chứa khối di sản vô cùng quý giá với hơn 200.000 tài
liệu, hiện vật phản ánh tiến trình lịch sử văn hóa Việt Nam từ thời kỳ Tiền sử
cho đến ngày nay, trong đó, nhiều sưu tập hiện vật có giá trị vô cùng quý hiếm,
nhất là sưu tập 30 Bảo vật Quốc gia. Các tài liệu, hiện vật chứa đựng những
thông điệp của quá khứ, những tinh hoa của nền văn hóa Việt Nam phong phú, đa dạng
và giàu bản sắc giúp du khách hiểu biết thêm về lịch sử văn hóa lâu đời và truyền
thống đấu tranh anh dũng, kiên cường trong quá trình dựng nước và giữ nước của
dân tộc Việt Nam.
Là bảo tàng quốc gia đứng đầu trong hệ thống bảo tàng Việt Nam, một trong những “trung tâm thông tin, tư liệu”, “ngân hàng dữ liệu” về lịch sử, văn hóa đồ sộ nhất cả nước, để trở thành cầu nối văn hóa, điểm đến hấp dẫn du khách, là “địa chỉ đỏ” trong hệ thống tour của các công ty du lịch, lữ hành, trong những năm qua, Bảo tàng đã nỗ lực đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung lẫn hình thức trưng bày với nhiều phương thức tham quan, trải nghiệm nhằm tôn vinh, quảng bá giá trị di sản văn hóa đến đông đảo công chúng trong nước và quốc tế, đóng góp tích cực hơn nữa vai trò của văn hóa với phát triển và quảng bá du lịch.
- Trong công tác trưng bày, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đã đẩy mạnh nghiên cứu và từng bước ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ hiện đại để không ngừng nâng cao chất lượng, hiệu quả trong trưng bày của Bảo tàng. Việc đầu tư, lắp đặt những trang thiết bị trưng bày mới, hiện đại đạt tiêu chuẩn quốc tế và cập nhật ứng dụng xây dựng trưng bày ảo 3D, ứng dụng công nghệ hologram, mapping 3D, AI… trong các trưng bày chuyên đề đã đem lại hiệu quả thiết thực, tăng tính hấp dẫn cho trưng bày cũng như quảng bá rộng rãi tới công chúng trong nước và quốc tế. Qua các trưng bày chuyên đề, trưng bày ảo 3D, Bảo tàng có dịp giới thiệu những bộ sưu tập mới đặc sắc quý hiếm, bổ sung những vấn đề lịch sử chuyên sâu mà hệ thống trưng bày cố định chưa thể hiện một cách toàn diện sâu sắc, làm cho bảo tàng luôn luôn có được sự đổi mới, sống động và hấp dẫn hơn. Tiêu biểu, trưng bày chuyên đề “Vũ khúc Thiền môn - Nghệ thuật Phật giáo: Di sản và Công nghệ”, mới khai mạc gần đây, với ứng dụng công nghệ được lựa chọn phù hợp với từng nội dung, hiện vật (3D mapping, hologram, AI) cùng cách tiếp cận diễn giải trưng bày mới đã tạo sự đổi mới, khác biệt, những “mảnh vỡ” lịch sử đã kể được câu chuyện hoàn chỉnh, sống động hơn về đời sống xã hội đương thời, giúp khách tham quan có những trải nghiệm thú vị và hiểu sâu sắc về giá trị lịch sử văn hóa của hiện vật trưng bày một cách tự nhiên, hấp dẫn hơn. Sự hấp dẫn của trưng bày cũng được lan tỏa nhanh, mạnh trên các kênh truyền thông, nhất là kênh cá nhân của khách tham quan. Chẳng hạn, Tiktoker Nguyễn Sông Thao đăng bài ngày 28/5/2025 đến nay (ngày 15/7/2025) đã có 34.800 lượt thích, 312 comment, 6.846 lượt chia sẻ, 5.344 người dùng thêm vào yêu thích của cá nhân.
Một số hình ảnh ứng dụng công nghệ số (hologram, mapping 3D, AI) diễn giải, làm sống động câu chuyện lịch sử, nội dung hoa văn trang trí trên những hiện vật trong trưng bày chuyên đề “Vũ khúc Thiền môn - Nghệ thuật Phật giáo thời Lý: Di sản và Công nghệ”, tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia, tháng 5 - 7/2025
Tiktok Sông Thao, 28.5.2025 - 15.7.2025 đạt 34.800 lượt thích,312 comment, 6.846 lượt chia sẻ, 5.344 người dùng thêm vào yêu thích
Bên cạnh đó, Bảo tàng đã mở rộng hợp tác trưng bày ở nước ngoài, tiêu biểu là các trưng bày: Việt Nam - Câu chuyện vĩ đại tại Bảo tàng quốc gia Kyushu (Nhật Bản); Văn hóa Đông Sơn tại Bảo tàng quốc gia Malaysia; Buổi đầu nền văn hóa cổ Việt Nam tại Hàn Quốc; Rồng bay -Nghệ thuật cung đình Việt Nam tại Bảo tàng Nghệ thuật châu Á Guimet, CH Pháp; Báu vật khảo cổ học Việt Nam tại Cộng hòa Liên bang Đức; Báu vật sông Hồng - Sưu tập khảo cổ học tại bảo tàng Việt Nam tại Liên bang Nga… đã góp phần giới thiệu, quảng bá lịch sử, văn hóa, con người Việt Nam, đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn với du khách quốc tế.
Trưng bày “Văn hóa Đông Sơn” tại Bảo tàng Quốc gia Malaysia
Trưng bày “Rồng bay -Nghệ thuật cung đình Việt Nam” tại Bảo tàng Nghệ thuật Châu Á Guimet, CH Pháp
- Với công tác giáo dục và hướng dẫn khách tham quan, đã được Bảo tàng thực hiện tốt trong những năm vừa qua, với việc tổ chức tiếp đón, hướng dẫn du khách trong và ngoài nước. Để đáp ứng tốt hơn nữa nhu cầu tham quan, tìm hiểu của khách, cùng với việc nâng cao năng lực của đội ngũ hướng dẫn viên tại điểm, từ năm 2014, Bảo tàng đã triển khai xây dựng hệ thống audioguide với 3 ngôn ngữ Việt, Anh, Hàn Quốc, sau đó hệ thống này liên tục được nâng cấp, cập nhật và đến nay, khách tham quan có thể sử dụng tải app và quét mã QR để tự tham quan, tìm hiểu, khám phá những thông tin nội dung trưng bày, hiện vật trưng bày.
Khách tham quan sử dụng thiết bị audioguide (tải và quét mã QR)
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia phối hợp với các đơn vị du lịch thực hiện khá thành công trong việc giới thiệu, phát huy giá trị di sản, quảng bá hình ảnh, đất nước, văn hóa, con người Việt Nam tiêu biểu qua các tour du lịch như: tour Lịch sử Việt Nam - Khám phá từ lòng đất và Lịch sử Việt Nam - Bình minh trên các dòng sông; Tour Tây Bắc mùa ban nở (kết nối trưng bày Bảo tàng với các điểm di tích thời tiền sử khu vực miền núi Tây Bắc, nơi tập trung những hang động của cư dân Tiền sử); Tour Kiến trúc Pháp trong lòng Hà Nội (kết nối Bảo tàng với di tích Nhà hát lớn và Bắc Bộ Phủ để giới thiệu cả về sự kiện lịch sử gắn với giá trị kiến trúc); Tour Trải nghiệm đêm Thăng Long – Hà Nội (kết nối Bảo tàng với 9 điểm di tích của Hà Nội); Tour Bác Cổ mùa hoa gạo – Thanh âm Đồng Cổ… Đây là những tour du lịch với những trải nghiệm mới, đa dạng để tiếp cận giá trị di sản một cách khác biệt nên đã thu hút khách tham quan.
Hoạt động du khách hóa thân thành người Tiền sử tại Hang Xóm Trại (Hòa Bình) trong tour Tây bắc mùa ban nở, tháng 3/2020.
Khách tham quan check in trong Tour Bác Cổ mùa hoa gạo tại BTLSQG, tháng 3/2023
- Công tác truyền thông, được nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ (clip, tương tác ảo 3D...), từng bước nâng cao chất lượng nội dung, hình thức, trong đó Trang Thông tin điện tử (website) là kênh quan trọng, hữu hiệu giúp Bảo tàng tiếp cận sâu rộng tới công chúng cũng như công tác quảng bá về lịch sử, văn hóa Việt Nam với bạn bè quốc tế hiệu quả hơn, ngày càng hấp dẫn và thu hút lượng độc giả rất lớn, với gần 30 triệu lượt độc giả truy cập vào trang tiếng Anh, tiếng Pháp.
Kênh truyền thông thông qua những ấn phẩm từ kết quả của những chương trình, đề tài nghiên cứu khoa học cũng là thế mạnh của Bảo tàng Lịch sử quốc gia, là hướng quảng bá đặc thù của cơ quan nghiên cứu, chuyên môn về lịch sử văn hóa Việt Nam. Trong 5 năm qua, Bảo tàng đã tuyển chọn, biên soạn và công bố nhiều ấn phẩm có giá trị, tiêu biểu như: Tiền giấy Việt Nam; Gốm Thổ Hà; Trang sức cổ Việt Nam; Thuyền truyền thống Việt Nam; Bình minh trên sông Hồng; Thương cảng cổ Việt Nam; Rồng bay - Nghệ thuật cung đình Việt Nam; Việt Nam câu chuyện vĩ đại; Bảo vật quốc gia lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; Bãi Cọi - Nơi gặp gỡ các nền văn hóa; Hổ trong mỹ thuật cổ Việt Nam, Tiền - Sơ sử Bình Thuận...
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia là bảo tàng đầu tiên ở Việt Nam ứng dụng công nghệ trong giới thiệu trưng bày bảo tàng. Ngay từ rất sớm (2013), Bảo tàng đã chủ động tiếp cận công nghệ và có những bước đi tiên phong trong công cuộc chuyển đổi số (ứng dụng công nghệ) với trưng bày 3D giới thiệu 2 trưng bày chuyên đề đầu tiên là “Di sản văn hóa Phật giáo Việt Nam” và “Đèn cổ Việt Nam”. Năm 2014, trên cơ sở những kinh nghiệm triển khai từ 2 trưng bày chuyên đề đồng thời bắt nhịp xu hướng của các bảo tàng hiện đại trên thế giới, Bảo tàng đã từng bước thực hiện xây dựng Bảo tàng ảo 3D hệ thống trưng bày cố định và gần đây nhất, năm 2021, Bảo tàng đã cập nhật, ứng dụng công nghệ 3D/360o để xây dựng trưng bày chuyên đề ảo 3D “Bảo vật quốc gia” hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Giờ đây, chỉ cần với chiếc điện thoại thông minh hay máy tính được kết nối mạng internet, công chúng ở bất kỳ nơi đâu cũng có thể truy cập website của Bảo tàng Lịch sử quốc gia tại địa chỉ https://baotanglichsu.vn, vào mục “Tham quan 3D” để tham quan, khám phá các trưng bày ảo 3D này. 
Trưng bày 3D giới thiệu 2 trưng bày chuyên đề đầu tiên là “Di sản văn hóa Phật giáo Việt Nam” và “Đèn cổ Việt Nam”.
Trưng bày chuyên đề ảo 3D “Bảo vật quốc gia”
Trên cơ sở tài liệu, hiện vật số hóa, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đã phát triển việc xây dựng nội dung số cho các hoạt động giáo dục di sản trực tuyến tiêu biểu như: “Giờ học lịch sử online” (2019, 2021), “Tourday online” (2021), “Di sản ba miền” (2022), v.v. Các hoạt động trực tuyến này đã trở thành mô hình mẫu trong việc nghiên cứu, xây dựng nội dung số, thiết kế bài giảng, trò chơi trực tuyến và tổ chức các hoạt động giáo dục di sản trực tuyến hiệu quả trên nền tảng công nghệ số cho cho các bảo tàng, di tích cả nước cùng học tập, phối hợp triển khai cho các bạn trẻ, học sinh trên toàn quốc và cả trẻ em ở các nước trên thế giới như Nga, Úc, Mỹ… tham gia.
Giờ học lịch sử online
Học sinh tham gia chương trình Giờ học lịch sử (hoạt động tham quan và hoạt động trải nghiệm Vượt bãi cọc làm nên chiến thắng) tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
Có thể nói, các sản phẩm du lịch trong lĩnh vực di sản văn hóa góp phần giải quyết nhu cầu việc làm, tạo thu nhập ổn định cho cộng đồng địa phương và các ngành, nghề dịch vụ, góp phần phát triển xã hội, thúc đẩy phát triển và tăng trưởng ngành du lịch Việt Nam. Trong những năm qua, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đã được công chúng đón nhận nhiều hơn, với lượng du khách tham quan ngày càng tăng, là điểm đến quan trọng khi tới thủ đô Hà Nội.
Trong xu thế hội nhập và phát triển, du lịch trở thành ngành “công nghiệp” mũi nhọn, là hướng ưu tiên lựa chọn của nhiều quốc gia trên thế giới. Thực tế cho thấy, du lịch Việt Nam phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, ngày càng thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước là nhờ vào phát triển sản phẩm dựa trên nguồn tài nguyên văn hóa, nhân văn giàu có của đất nước Việt Nam có lịch sử lâu đời và giàu bản sắc văn hóa. Với vị trí là một trong những bảo tàng đứng đầu hệ thống các bảo tàng ở Việt Nam, thời gian tới, Bảo tàng Lịch sử quốc gia xác định việc gắn kết di sản văn hóa với phát triển và quảng bá du lịch là một trong những trọng tâm thực hiện. Bên cạnh việc tăng cường mở rộng giao lưu hợp tác quốc tế trên lĩnh vực bảo tàng và di sản văn hóa, chú trọng hợp tác đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả hơn, hợp tác trưng bày, giới thiệu và quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam thông qua các sưu tập hiện vật và các Bảo vật Quốc gia vô cùng quý giá. Cùng với đó, phối hợp với Cục Du lịch quốc gia Việt Nam, với các đơn vị Lữ hành xây dựng các sản phẩm tour mới, sản phẩm công nghiệp văn hóa hấp dẫn nhằm phục vụ tốt hơn du khách tham quan trong và ngoài nước.
Tường Long